Kapsam 2 rehberi · Son güncelleme: 2026-10-21

Kapsam 2: Location-Based ve Market-Based Hesaplama Farkları

Hazırlayan: Karbonsay · Birincil kaynaklar aşağıda listelenmiştir.

Bir işletmenin satın aldığı elektrik, buhar, ısı ve soğutma kaynaklı dolaylı emisyonlar Kapsam 2 altında ele alınır. GHG Protocol Scope 2 Guidance, uygun koşullarda location-based (yer bazlı) ve market-based (piyasa bazlı) sonuçların ayrı ayrı raporlanmasını açıklar. İki yöntem aynı elektriği iki kez toplamak için değil, farklı muhasebe bakış açılarını göstermek içindir.

Karbonsay, envanter verilerini düzenlemenize ve hesap izini takip etmenize yardımcı olur. Çıktılar uzman doğrulamasının veya resmî beyanın yerini almaz.

Location-based (yer bazlı) yöntem nedir?

Yer bazlı yöntem, tüketilen elektriğin bağlı olduğu şebeke veya coğrafi sistemin uygun ortalama emisyon faktörünü kullanır. Hesaba başlamadan önce tüketim dönemini, kWh veya MWh birimini, bağlantı türünü ve faktörün ilgili yılını belirleyin.

Türkiye'de ETKB/EVÇED, elektrik üretim ve tüketim noktası emisyon faktörlerini yıl bazında yayımlar. Üretim ortalaması ile iletim ya da dağıtım tüketim noktası değerleri birbirinin yerine otomatik olarak kullanılamaz.

Elektrik faturasındaki tüketim (kWh) ve fatura dönemi
Tesisin şebeke bağlantısının türü
Uygun yıl ve bağlantı türündeki resmî faktör
Kullanılan faktörün kaynağı ve birimi

Market-based (piyasa bazlı) yöntem nedir?

Piyasa bazlı yaklaşım, tedarikçi veya belirli enerji sözleşmeleri ve enerji nitelik sertifikaları gibi sözleşmeye dayalı araçlardan gelen emisyon bilgilerini belirli kalite koşulları altında kullanır. Yalnızca bir belgede yenilenebilir enerji yazması, bütün elektrik tüketimini otomatik olarak sıfır emisyonlu yapmaz.

GHG Protocol Scope 2 Guidance, sözleşmesel araçların kalite kriterlerine uymasını, dönem ve pazar eşleşmesini ve çift sayımı önleyen yaklaşımı şart koşar. Uygun kanıt yoksa uygulanacak faktör hiyerarşisi standarda göre değerlendirilmelidir.

Sözleşme veya sertifika tipi, numarası ve miktarı
İlgili elektrik tüketim dönemiyle eşleşme
İptal/itfa ve yalnız bir kullanıcı tarafından hak iddiası kanıtı
Tedarikçi faktörü veya uygun artık karışım (residual mix) verisinin varlığı

Türkiye için resmî şebeke faktörü örneği

ETKB/EVÇED'in 2023 Türkiye elektrik tüketim noktası faktörleri kapsamında dağıtım hattına bağlı tüketim noktası için yayımladığı 0,469 tCO₂e/MWh değeri örnek alınsın. 10.000 kWh = 10 MWh olduğundan, bu varsayımla yer bazlı hesap 10 × 0,469 = 4,69 tCO₂e olur.

Bu rakam 2023 dönemi ve belirtilen bağlantı türü için örnek bir hesaplamadır. Sonraki yılların tüketimini hesaplarken otomatik olarak aynı faktörü kullanmayın; yayımlanmış ilgili yılın resmî dosyasını ve seçilen envanter yöntemini kontrol edin.

Elektrik tüketimi: 10.000 kWh = 10 MWh
Örnek dağıtım bağlantısı faktörü (2023): 0,469 tCO₂e/MWh
Hesap: 10 MWh × 0,469 tCO₂e/MWh = 4,69 tCO₂e
2023 üretim ortalaması 0,434 tCO₂e/MWh, farklı amaçlı bir değerdir; tüketim noktası faktörüyle karıştırılmamalıdır.

İki sonucu raporlarken dikkat edilecekler

GHG Protocol'un çift raporlama koşullarının geçerli olduğu kuruluşlarda iki yöntemin toplamı birbirine eklenmez; aynı Kapsam 2 tüketimi için iki ayrı sonuç gösterilir. Rapor hangi sonucun hedef takibinde kullanıldığını da açıklar.

Sözleşmeye dayalı araçların kalite koşullarına uyduğunu belgelemek önemlidir. Şebeke faktörü yerine sözleşmeye bağlı faktör kullanılıyorsa seçimin gerekçesi ve veri kaynağı açık olmalıdır.

Location-based ve market-based sonuçlarını ayrı sütunlarda tutun
Her iki yaklaşımda toplam elektrik tüketimini uzlaştırın
Sertifikaya konu edilen miktarın tüketimi aşmadığını kontrol edin
Dönem, coğrafya, kalite ve çift sayım risklerini belgeleyin

Sık karıştırılan değerler

Şebekedeki yenilenebilir enerji oranı tek başına, kuruluşunuzun market-based emisyonunun sıfır olduğu anlamına gelmez. Benzer biçimde bir yenilenebilir enerji projesinin kaçınılan emisyon faktörü, şebekeden elektrik tüketen şirketin Kapsam 2 tüketim faktörünün yerine geçmez.

ETKB'nin 'Türkiye Ulusal Elektrik Şebekesi Emisyon Faktörü' çalışması, proje bazlı azaltım hesaplarına yönelik değerler içerir; tüketim noktası faktörleriyle karıştırılmamalıdır.

Karbonsay'da kayıt düzeni

Her tesis için fatura dönemi, tüketim, bağlantı türü, yer bazlı faktör, piyasa bazlı dayanak ve kontrol notlarını ayrı saklayın. Karbonsay veri kaynağını ve hesap izini düzenlemenize yardımcı olabilir; metodoloji seçimi ve raporun doğrulanması kuruluşun sorumluluğunda kalır.

İlgili rehberler

Sık sorulan sorular

Location-based ile market-based sonuçları toplanır mı?

Hayır. Uygun koşullarda aynı tüketimin iki farklı hesaplama yaklaşımı olarak ayrı raporlanır; birbirine eklenmez.

Yenilenebilir elektrik sertifikası varsa Kapsam 2 her zaman sıfır mı?

Hayır. Sözleşmeye dayalı aracın standardın kalite kriterlerini sağlaması, miktar ve dönemle eşleşmesi, çift sayım risklerinin kontrol edilmesi gerekir.

Türkiye'de hangi elektrik faktörü kullanılmalı?

Raporlama yılı, tesisin bağlantı türü ve seçilen hesaplama yöntemiyle uyumlu ETKB/EVÇED veya yöntemce uygun başka güvenilir kaynak seçilmeli ve kaynak kaydedilmelidir.

Elektrik tüketimini MWh'ye nasıl çeviririm?

kWh miktarını 1.000'e bölün. Örneğin 10.000 kWh = 10 MWh.

Kaynaklar

Kaynakların yürürlük ve güncellik durumunu yayımlama tarihine göre yeniden kontrol edin.

Kurumsal envanterinizi oluşturmaya başlayın

Ücretsiz hesabınızla Kapsam 1, 2 ve 3 verilerinizi tek çalışma alanında toplayın.

Ücretsiz hesap oluştur