Kurumsal Karbon Envanteri İçin Veri ve Belge Kontrol Listesi

Önce kuruluş sınırını ve raporlama dönemini tanımlayın

Envantere girecek tüzel kişileri, tesisleri, kontrol yaklaşımını ve raporlama dönemini yazılı belirleyin. Faturaların hangi işletmeye ve hangi tesise ait olduğunu eşleştirmeden hesaplamaya geçmeyin.

Birden fazla şubeniz varsa aynı veriyi toplam tesise ve merkeze ayrı ayrı eklemeyin. Eksik tesis veya ay olup olmadığını dönem bazında kontrol edin.

• Kuruluş/tesis listesi ve sahiplik-kontrol bilgisi
• Raporlama başlangıç ve bitiş tarihi
• Elektrik, yakıt ve hizmet tüketimlerinin tesis eşleştirmesi
• Veri sorumlusu ve doğrulama yöntemi

Kapsam 1: Doğrudan emisyonlar için belgeler

Kuruluş kontrolündeki kazan, jeneratör, proses veya araç kaynaklarını ayrı ayrı izleyin. Yakıt türü ve fiziksel tüketim miktarı emisyon faktörü seçimi için gereklidir. Aynı yakıt tüketimini fatura ve stok hareketlerinden iki kez saymamaya dikkat edin.

Soğutucu akışkanlarda satın alınan toplam gaz miktarı her zaman sızıntı miktarı değildir. Servis kayıtlarını, dolum ve geri kazanım verilerini ayrı tutun; kullanılan hesap yöntemiyle uyumlu bilgileri doğrulayın.

• Doğal gaz faturaları ve sayaç kayıtları (ör. Sm³)
• Motorin, benzin, LPG gibi yakıtların miktar kayıtları (litre veya kg)
• Araçlar için yakıt/filo kayıtları ve kontrol durumu
• Klima-soğutma ekipmanı gaz türü, servis, dolum ve geri kazanım kayıtları
• Faaliyet varsa proses emisyonu için üretim/malzeme girdisi belgeleri

Kapsam 2: Satın alınan enerji belgeleri

Tesis bazında elektrik faturalarını ve sayaç dönemlerini toplayın. Kapsam 2 için ayrıca satın alınan buhar, ısı veya soğutma varsa bunları ayrı kayıt altına alın. Türkiye elektrik faktörü seçerken bağlantı türünü ve raporlama yılını kontrol edin.

Market-based yöntemi kullanıyorsanız yalnız faturayı değil, uygun sözleşmeye dayalı araç ve sertifika kanıtlarını da saklayın. Bunların kalite ve dönem koşulları raporlama yöntemine göre incelenir.

• Elektrik tüketimi (kWh) ve fatura dönemleri
• Elektrik tüketim noktası/bağlantı türü
• Satın alınan buhar, ısı veya soğutma kayıtları (varsa)
• Yenilenebilir elektrik sözleşmesi/sertifika ve iptal kanıtı (varsa)
• Kullanılan resmî veya yöntemce uygun faktörün kaynağı, yılı ve birimi

Kapsam 3: Değer zinciri verilerini önceliklendirin

Kapsam 3, işletmenin satın alma, taşımacılık, atık, iş seyahati ve diğer değer zinciri faaliyetleri gibi farklı kategorilerini kapsayabilir. İlgili kategorileri belirlemek için GHG Protocol Corporate Value Chain (Scope 3) Standard ile kuruluş sınırlarını birlikte değerlendirin.

Veri toplama yöntemi kategoriden kategoriye değişebilir. Mümkünse ton, km, kWh veya kg gibi fiziksel verileri; bulunamıyorsa seçilen yöntem için gereken harcama veya tahmin bilgilerini ve bunların belirsizliklerini açıkça kaydedin.

• Satın alınan mal ve hizmetlerin miktar/birim veya uygun harcama kayıtları
• Nakliye faaliyetleri için yük, mesafe, taşıma türü veya tedarikçi emisyon verileri
• Atık miktarı, atık türü ve bertaraf/geri kazanım yöntemi
• İş seyahati ulaşım türü, mesafe ve rezervasyon kayıtları
• Faaliyete göre diğer önemli Kapsam 3 kategorileri ve kapsam dışı gerekçeleri

Veri tablosu için önerilen sütunlar

Tek bir çalışma tablosunda kaydın kaynağını ve kullanılan faktörü bir araya getirin. Böylece hem eksikleri görebilir hem hesaplamanın tekrarlanabilirliğini artırabilirsiniz.

Örnek: Tesis A, Elektrik, Ocak 2023, 4.500 kWh, elektrik faturası no ..., 2023 dağıtım bağlantısı faktörü, kaynak ETKB/EVÇED, kontrol edildi. Burada emisyon miktarı, faktör seçimi doğrulandıktan sonra hesaplanır.

• Kuruluş ve tesis
• Faaliyet/kategori/kapsam
• Başlangıç-bitiş tarihi
• Miktar ve ölçü birimi
• Belge referansı
• Emisyon faktörü kaynağı, yılı ve birimi
• Varsayım, eksik veri ve kontrol durumu

Belge kalitesini nasıl kontrol edersiniz?

Bir yıllık rapor hazırlanıyorsa 12 takvim ayının tamamını kapsayıp kapsamadığınızı kontrol edin; fatura dönemi ay sonu dışında bitiyorsa uygun dönem ayırma yöntemini belgelendirin. Sadece dosya saymak yeterli değildir.

Kalite kontrol sırasında mükerrer kayıtları, birim uyuşmazlıklarını, sayaç değişimlerini, vekil faktör kullanımını ve olağan dışı dalgalanmaları kontrol edin. Hangi kayıtların tahmini olduğunu ve kimin onayladığını kaydedin.

Veri güvenliği ve raporlama sorumluluğu

Fatura ve tedarikçi belgelerinde kişisel veya ticari sır olabilecek veriler bulunabilir. Belge yüklemeden önce kurumunuzun veri işleme ve saklama kurallarına uygunluğu kontrol edin.

Karbonsay veri toplama ve hesap izini düzenlemeyi kolaylaştırır; bağımsız doğrulamanın veya mevzuata özel resmî beyanın yerine geçmez.

İlgili rehberler

• Karbon Ayak İzi Hesaplama: Şirketler İçin Adımlar ve Örnek
• Kapsam 1, 2 ve 3 Emisyonları: Örneklerle Açıklama
• ISO 14064-1:2018 Envanter Hazırlığı | Sınır, Veri ve Raporlama

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• GHG Protocol — Corporate Standard
• GHG Protocol — Corporate Value Chain (Scope 3) Standard
• GHG Protocol — Scope 2 Guidance

Kaynakların yürürlük ve güncellik durumunu yayımlama tarihine göre yeniden kontrol edin.